HAI 25 anos, o xornalismo era máis complicado que agora. As únicas fotos do día eran as que facían os nosos fotógrafos ou as da telefoto; ninguén che mandaba unha imaxe da inundación que houbera unha hora antes, porque positivar era unha cousa que levaba días. Nas redaccións, había uns poucos teléfonos, e eran menos os que podían comunicar co exterior. As mesas estaban cheas de papeis, porque a xente mandaba as noticias a través do correo ordinario, e o teletipo tamén viña en papel continuo (nós tiñamos un home dedicado especificamente a miralo). Os correspondentes ou chamaban ou mandaban as cousas polo bus de liña (e había que ir buscalas) ou usaban unha cousa chamada Dex ou Dax, antepasado antediluviano do fax. E se querías algo de documentación, ou acudías á memoria de alguén ou mirabas, se cadra, algunha enciclopedia que houbera no arquivo: internet, por suposto, era unha palabra que nunca se oíra. E o máis sorprendente é que a xente só estaba localizable cando estaba na casa ou no traballo: non podías obter unhas declaracións dun conselleiro cando ía pola autopista, por exemplo. Todo iso, que parece prehistórico, ocorría hai nada, 25 anos. Serán os que cumprirei nesta profesión o vindeiro 3 de agosto.

ADOITO seguir con interese as noticias que chegan das cidades ou vilas que visitei algunha vez, sobre todo se están tan lonxe ou son tan cativas que as novas chegan de ano en ano. Hai unhas semanas estivo no centro da actualidade, por unha liorta política, unha delas, Bangkok. A capital tailandesa podería ser un modelo de cidade futurista, desas nas que as autopistas sobrevoan unhas por riba das outras (vin ata catro niveis), onde é habitual ver á xente pola rúa con máscaras e onde un pode estar no centro, relativamente, pero estás no quinto pemento. Ademais, cando vas de turista non ves onde vive a xente normal, senón onde traballa. Recordo que da cidade chamáranme a atención dúas cousas: unha, o incesante ir e vir dos seus habitantes, a xente que era quen de instalar en calquera beirarrúa un posto da cousa máis estraña do mundo (en Chiang Mai, outra das grandes cidades tailandesas, vendían arañas e formigas fritidas), fose a hora que fose. A outra era esa cheirume a podre que de cando en vez saía dos sumidoiros: é curioso, na avanzada Lugo, en pleno centro, algunha vez téñome atopado con ese mesmo cheiro miasmático. Alí atribuíao ao calor húmido; aquí, non sei; será que, no fondo, todas as cidades teñen as mesmas miserias.

NA CASA diciámolo cun ch, porque a aquelas idades iso do s aspirado inicial soábanos estraño: así que para nós, naquela España de finais dos sesenta, non era o ‘Shanghái’, senón o ‘Changai’, aquel tren que ía de Galicia a Cataluña, que tiña moitos vagóns e que a nós, pequenos que non chegabamos aos oito anos, antollábasenos como o máximo en trens, máis incluso que ‘o expreso’ (nome único para o que ía a Madrid), que semellaba máis próximo. Cando medrei, souben que non eramos os únicos galegos que usabamos ese sobrenome para ‘o catalán’ (outro alcume para o expreso de Barcelona) e souben que o chamaban así porque a viaxe duraba tanto que mesmo parecía que ías a esa cidade chinesa (con dous haches e acento, di a RAE) que está a máis de 9.000 quilómetros de Lugo. Hai pouco, un catalán maior ca min contoume a viaxe dende o outro lado: di que, cando era neno, o tren paraba polas noites e o periplo ata Galicia duraba máis de dous días. Tremendo. Eran outros tempos e eran outros trens. A semana pasada estrearon en Vigo un documental sobre a emigración galega, e non falta, claro, o ‘Changai’ (nome real dunha cidade de, creo, Gambia). Para nós, netos de ferroviario, o expreso de Cataluña e o de Madrid eran exemplo de importancia: unha vila era importante se paraban nela os dous trens. Quizais por iso na miña aldea hai tan poucos emigrantes a Cataluña ou Madrid.

NOS MEUS tempos na Coruña, moi noctívagos, adoitaba ir de cando en vez polo bingo. Ás dúas da mañá, hora en que rematabamos os de Peche, era un dos poucos sitios onde podías ir comer algo. Había un ao que iamos xuntos o redactor xefe de Peche e máis eu, e no que pediamos sempre un ‘perfecto’, un rico bocadillo que levaba xamón e un bisté de tenreira. A aquelas horas, mentres víamos unha peli de vídeo na antesala do bingo, na cafetería, sabía a gloria. Se rematabamos a ‘cea’ antes das tres, subiamos a xogar algún cartón. Era moi curiosa a xente que se xuntaba naquel último momento; ás veces, eran a mesma dun día para outro, persoas ás que non lles importaba que a esa hora os premios non fosen gran cousa, porque eramos poucos. Daquela, o bingo era, en certos ambientes, unha cousa ‘chic’, á que mesmo os Ozores lle dedicaran unha das súas infumables películas. Co tempo, acabamos por deixar de ir. O meu compañeiro e máis eu volvéramos anos despois, e daquela o bingo xa estaba de capa caída. Dicían que a culpa era do casino que viña de abrir na Coruña. Agora coido que era algo premonitorio, porque o que está a acabar cos bingos, como pasou hai unhas semanas en Lugo, é o xogo en internet, que non deixa de ser un enorme casino virtual.

FOMOS COMPAÑEIROS de xornal durante un tempo, pouco, porque Juanjo axiña foise para a competencia, que lle fixera unha moi boa oferta. Anos despois, competimos facendo información municipal no Concello da Coruña. Controlaba de todo e sabía dalgunhas cousas máis que os propios funcionarios. Así que eu sentíame como se fose o Foz de Preferente xogando contra unha mistura do Barça e o Inter. A mención a Foz vén porque ao pouco tempo un nativo desta localidade mariñá, Salvador Fernández Moreda, chamouno para o gabinete de prensa da Deputación da Coruña, e xa me puiden relaxar cubrindo a información municipal. Recordo que, cando se foi, o propio Paco Vázquez lle fixera, con bastante cachondeo, una despedida oficial, porque, claro, Juanjo era toda unha institución. Daquela aínda levaba un espeso bigote, fumaba como un poseso e xa exhibía ese sorriso inconfundible, ao que lle daba un toque retranqueiro que se facía inesperado en alguén que nacera en Burgos. Este domingo lin a noticia de que morrera dun infarto. Estaba a traballar no seu despacho un sábado pola tarde: Juanjo Gallo era dos que non sabía dicir que non cando lle pedías un favor. E xa non sei que é o que me ten hoxe compunxido, se a morte do ex compañeiro ou o vello que me fai sentir o seu falecemento: sempre é demasiado cedo para empezar a asistir a funerais da xente da túa quinta (ou case).

OS BRITÁNICOS votaron non hai nin dúas semanas e xa teñen novo goberno, porque na democracia máis antiga do mundo o cambio de executivo é cuestión de días. Mentres, en España, o prazo é maior, mesmo a nivel autonómico: por exemplo, os actuais presidentes de Galicia e País Vasco gañaron as eleccións o mesmo 1 de marzo de 2009, pero o galego leva gobernando un mes máis. O tempo que transcorre entre as eleccións e a entrada do novo goberno vaise nunha serie de trámites para garantir a limpeza do proceso. Quere iso dicir que os británicos, con séculos de democracia ás costas, son menos garantistas/precavidos que os españois? Non: quizais o que quere dicir é que os británicos nin desconfían dos electores ou os políticos, nin estes teñen tentacións de corromper ou cuestionar o sistema, co cal non é necesario extremar os controis. En España, en cambio, tivemos o ‘canovismo’, que promovía os amaños electorais. Na segunda democracia máis asentada da Terra, Estados Unidos, tamén pasa un bo tempo entre a elección dun presidente e a súa investidura. Pero as cousas son diferentes: alí, eses dous meses son para homenaxear ao saínte; aquí, ese tempo de espera emprégase, en demasiadas ocasións, en tomar acordos que logo hai que rectificar.

DE CANDO EN VEZ asáltame o medo á pantalla en branco. Que cheguen as sete da tarde e aínda non saiba de que escribir, ou que dean as oito e si teña elixido o tema pero non dea coa orientación acaída. Nese intre chegan os nervios e unha bandada de bolboretas invade o meu estómago. Ata hai 105 días (veño de contalos), combatíaa fumando; agora, os chicles non me chegan. Temas, sempre hai varios, polo menos para estas columnas de martes, pero fallan o desenvolvemento, o enfoque ou, sobre todo, o final. Ás veces ocórrenseme ideas brillantes (ou iso me parece), pero non dan para máis de cinco liñas. As salas de espera do Sergas son unhas grandes aliadas, e por iso dende hai anos levo comigo un pequeno caderno no que esbozar Re Varias; en ocasións, a espera é tal que me dá para escribir (sempre o fago a man, para pulir no ordenador) os 1.240 caracteres desta columna. O do caderno está inspirado en parte polos mestres do Novo Periodismo (grandes renovadores da nosa linguaxe) e por un vello conto: trataba da historia dun guionista que nunca recordaba os seus sonos, aínda que sabía que neles aparecíanselle grandes argumentos. Así que decidiu poñer un caderno a carón da cama para apuntar de noite eses sonos. Unha mañá espertou coa sensación de que soñara algo interesante e que o apuntara medio durmindo. Foi mirar no caderno e si, alí había algo anotado, e a brillante idea era… “Mozo coñece moza”. A min, en troques, o que me pasa é que non sei onde carallo metín as notas para este artigo.

XUSTO CANDO comezaba unha das chuvascadas máis intensas do mediodía deste luns, o meu paraugas decidiu rachar. Así que aí me teñen a min, cinco minutos antes de que pechen os comercios, á procura dun substituto. Comezo co máis próximo, dúas tendas de fogar. En tempos tiveron paraugas bonitos, pero os de agora son demasiado rechamantes ou moi febles. Sigo polos chineses: téñenos baratos, pero non me convencen. Xa pola tarde, opto pola tradicional tenda de paraugas. E alí descobres o difícil que pode chegar a ser escoller un simple pau cunha tela para protexerte da chuvia: de aceiro, con vara de aluminio, con puño de madeira ou de plástico, máis ou menos flexible, que vira co vento ou non. Despois, o dependente pregunta: Ten que ser negro? Non, respondo. E daquela, o número de paraugas sobre o mostrador chega á ducia. Aí vexo que mesmo nisto hai modas: agora, o que se leva, nos paraugas para homes, son os estampados. Na tenda chegaron a ter un de raia diplomática. E eu, que ía coa idea de comprar un negro normal e corrente, acabo recordando que sempre merquei chisqueiros rechamantes (o mellor xeito de evitar que os demais os confundan cos seus), e decido levar un dos estampados. É o primeiro paraugas metrosexual que compro.

UN MEDIODÍA de hai moitísimos anos, cando eu traballaba na Coruña, tropeceime nos Cantóns cunha rapaza de beleza anxelical, á que non cheguei falar. Recordo que daquela deixárame impactado, aínda que hoxe non son quen de recordar, por exemplo, se era loura ou morena. Cando, semanas despois, o comentei na casa, a miña nai dixera algo así como “ai, eses descoñecidos que atopas e nunca volves ver!”. Esta semana acordeime do suceso porque me decatei de que cada día, no camiño entre a casa e o traballo, cruzo cunha morea de descoñecidos que xa se me fan coñecidos. É consecuencia de ter uns horarios fixos. Así, a mediodía paso a carón de xente que vai pintada como unha porta, ou algún home (sempre o mesmo) que leva a filla ao colexio, ou unha señora con neno que me recorda a unha antiga compañeira da facultade. Hai unhas tardes, cruceime con esta última na Ronda, e quedou ollando para min con estrañeza: lóxico, porque era a primeira vez que nos víamos fóra da nosa rúa, que é onde nos cruzamos habitualmente a mediodía. É xente á que non saúdas, porque o único que tedes en común é que compartides o mesmo espazo uns segundos cada día. E, ademais, imaxínense a curiosa situación que se pode dar se quen vai contigo pregunta quen é ese a quen saúdas: pois non sei, responderás sinceramente… e, sinceramente, quedarás como un parvo.

SE CADRA, leron a semana pasada a noticia de que a Policía detivera en Lugo un grupo de ladróns que lle roubara 1.641 euros a unha señora maior no centro da cidade. De cando en vez, os xornais informamos de roubos de cartos de catro ou máis cifras en efectivo (seis ou sete díxitos, nos tempos da peseta) e moitos preguntámonos como pode haber xente que anda pola rúa con máis de cen euros no peto, e xa non digamos máis de mil. Pero seica é do máis normal. E pasa especialmente coa xente maior. Un vai ao banco nos primeiros días de mes (unha experiencia para a que hai que ter tempo ou paciencia) e atópase ringleiras de maiores contando o papel moeda e facendo pequenos montóns: este, para a conta da luz; este, para a conta na que teño o teléfono… É moi curiosa ese costume (que os meus maiores nunca me deron explicado) de repartir os recibos en varias contas, ás veces de bancos diferentes. Penso iso eu, que o teño todo nunha, e ás veces nin me decato de cando chega a factura da luz e cando a do gas. Hai tempo, cheguei á conclusión de que os cartos non existen. E cando se poñan de moda os moedeiros electrónicos e poidas pagar con tarxeta o pan (o único gasto fixo diario que teño), todo o noso diñeiro será unha combinación de bits ou sinais eléctricos, sen que o poidamos ver de xeito tanxible. Pero, por sorte para a Fábrica da Moeda, aínda haberá anciáns que pedirán cartos tocables, “e deixádevos de caralladas virtuais”.